نبض تا مدتى بر آن حالت مىماند و الّا رو به حالت اصلى خود مىنمايد و اسباب اختلاف حركت هريك معلوم مىگردد به تأمّل . و [ نبض ] صاحبان استحمام اگر به آب گرم است : در اوّلِ آن ، موجب إحكام قوّه و حاجت مىباشد ؛ از عظم و قوّت و سرعت و تواتر ؛ به حسب مراتب . و چون تحليل به افراط به هم رسيد ، ضعف و صغر در نبض به هم مىرسد . و « افضل الأطبّا » گفته : درين هنگام مىباشد نبض ، صغير « 1 » بطىء متفاوت ؛ به سبب تحليل و ضعف قوا و حدوث يبسِ بالعرض . و اگر افراط به حدّ كمال و قريب به حالت غشى رسد ، مىگردد نبض ، بطىء متفاوت . و امّا استحمام به آب سرد : اگر غوص نمايد برودت در قعر بدن ، باعث صغر و تفاوت و بطء نبض مىگردد . و اگر غوص ننمايد و فرو نرود در باطن ، بلكه ظاهر جلد را سرد گرداند و باعث اجتماع حرارت در باطن شود ، زياده مىگردد قوّت و عظم نبض اندك و ناقص مىگردد سرعت و تواتر آن . و امّا اغتسال در مياه معادن حارّهء مجفّفه - مانند كبريتى و شبّى و زاجى و زرنيخى - باعث صلابت و سرعت و تواتر نبض مىگردد . و امّا نبض صاحبان رياضت بدان كه هر گاه رياضت به اعتدال باشد : نبض [ هم ] به تدريج قوىتر و عظيم‌تر مىگردد ؛ به سبب زيادتى حرارت و قوّت . و « 2 » در هنگام افراط در رياضت : سريع و « 3 » متواتر مىگردد ؛ به سبب زيادتى حاجت و تحليل رطوبت كه موجب آن حركت است .

--> ( 1 ) . الف و ب : ( سريع ) آمده اما اجتماع نقيضين پيش مىآيد و ( صغير ) با توجه به متن بالا صحيح مىباشد . در صفحه آخر بحث نبض اين تعارض ذكر شده است . ( 2 ) . ب : ( و ) حذف شده . ( 3 ) . ب : ( و ) حذف شده .